Geachte vertegenwoordiger van de militaire Provinciecommandant,
Eerwaarde heer priester,
Geachte collega’s uit de gemeenteraad,
Geachte Ere-mandatarissen,
Beste kindergemeenteraadsleden,
Waarde familieleden van slachtoffers,
Beste inwoners,
We herdenken dit jaar 80 jaar einde van Wereldoorlog II. Deze gruwelijke oorlog was onmiskenbaar één van de meest donkere pagina’s uit onze geschiedenis. De trieste balans is dan ook onbevattelijk: 70 miljoen mensen werden gedood.
Op wapenstilstand vandaag herdenken we de talrijke soldaten die gevochten hebben voor de vrijheden die wij met zijn allen vandaag kennen. Maar te vaak nog wordt vergeten dat de grote meerderheid van die tientallen miljoenen slachtoffers namelijk burgers waren. Heel wat van hen hadden in de verste verte iets met deze oorlog te maken, maar kwamen om het leven omdat ze gewoonweg vaak op het verkeerde moment op de verkeerde plaats waren. Maar ook heel wat burgers werden door de Nazi’s bewust vermoord omdat ze Joden waren. En nog een ander deel van de burgers die vermoord werden waren mensen die zich durfde te verzetten tegen de bezetting.
Dames en heren,
We herdenken een periode van duisternis, van angst en onderdrukking — maar ook een tijd van moed, verzet en solidariteit.
Want elke bevolking van eender welk land dat brutaal bezet wordt door een vijand wakkert automatisch patriottisch verzet aan. Daardoor werden er ook heel wat inwoners van onze dorpen actief bij het geheim leger, de witte brigade, de gewapende partizanen en de NKB. Tijdens de 11-novemberlezing na deze viering zal oud journalist Rudi Vranckx hier dieper op ingaan met actuelere verhalen over verzet en bezetting. Maar vooral ook over waar begint en eindigt het oorlogsrecht en wanneer zijn oorlogsdaden niet meer proportioneel ten opzichte van een burgerbevolking.
Ik leg vandaag in mijn herdenkingsrede vooral de focus op het verzet of de weerstand in ons land tijdens de Tweede Wereldoorlog. Tegen het einde van de oorlog waren ze met ruim 150.000 verzetsstrijders waarvan er meer dan 30.000 in 1944 in handen vielen van de Duitse bezetter en waarvan de helft van hen het niet overleefde.
De verzetsdaden van de verzetsstrijders uit Attenrode, Wever, Bunsbeek, Glabbeek, Zuurbemde en Kapellen hun activiteiten bestonden er vooral uit om in gemeentehuizen in te breken om er rantsoenzegeltjes en bevolkingsregisters te stelen. De bevolkingsregisters werden meegenomen om de bezetter te beletten namen te vinden van jonge mannen die verplicht konden worden in Duitsland te gaan werken.
En de zegeltjes dienden om voedingsmiddelen te kunnen kopen, want deze waren immers gerantsoeneerd. De gestolen rantsoenzegeltjes waren bestemd voor de familie van weerstanders en ondergedokenen die geen zegeltjes kregen. De oorlog maakte alles schaars. Rantsoenering werd deel van het bestaan: brood, boter, zeep, kolen — elk stukje voedsel, elk lapje stof werd afgemeten en bijgehouden met zegeltjes op bonkaarten. Maar ook ’s nachts trokken deze weerstanders er vaak op uit om velden met koolzaad te vernietigen. De Duitse bezetter verplichtte de landbouwers dit te planten omdat ze dit koolzaad gebruikten om er brandstof van te maken voor hun voertuigen. Maar er was ook een clandestiene drukpers van het verzet in Bunsbeek en de zwarte smokkelroute voor wapens en voeding langs het tramspoor tussen Kapellen en Meensel-Kiezegem. Er werden geallieerde piloten verborgen, men bracht joodse gezinnen in veiligheid. Men saboteerden spoorlijnen om de Duitse bevoorrading te hinderen. Er werden inlichtingen verzameld en berichten overgebracht. Hun strijd was er één in de schaduw — zonder applaus en zeer gevaarlijk, maar met een brandend geloof in een vrij land.
Ik wil vandaag meerdere weerstanders uit ons eigen dorp herdenken, waarbij sommige van hen onterecht de hoogste prijs hebben moeten betalen met hun leven. De verzetslieden in Glabbeek en deelgemeenten waren geen moordenaars, zij waren geen soldaten, maar waren jonge patriotten die ondergronds in opstand kwamen tegen de bezetter en hierbij hun eigen leven riskeerden.
Het trieste dieptepunt voor onze lokale burgerbevolking is dit jaar intussen al 82 jaar geleden de dood van 3 dorpsgenoten op 19 oktober 1943. Jozef Denruyter, René Laermans en Georges Lambrechts, maakten alle drie deel uit van een groepje gewapende weerstanders van de Nationale Koninklijke Beweging. Toen ze opgepakt werden voor lichte verzetsdaden zoals het verbranden van een veld met koolzaad kregen ze aanvankelijk een veroordeling van drie maanden. Maar de Nazi’s brachten hen na hun veroordeling over naar de gevangenis van Sint-Gillis waar de Oberfeldcommandant in Brussel op 4 oktober 1943 genadeloos de hoogste straf uitsprak: de doodstraf! Op 19 oktober werd het vonnis voltrokken, om 7.30 uur werden ze alle drie op de Nationale Schietbaan in Schaarbeek gefusilleerd. De feiten voor deze reinste moord door de Duitse bezetter maakt dit drama nog groter, want de tenlastelegging voor deze verzetsdaden waren totaal buiten proportie met de strafmaat. Zij probeerden met hun verzetsdaden vooral het leven van hun medemensen te verbeteren tijdens de oorlog. Dit maakt het verhaal van deze drie Glabbeekse mannen nog zoveel meer aangrijpend, ze werden gedood zonder enige ernstige reden, zelfs in oorlogstijd was hun dood brutaal en onbegrijpelijk.
Het waren drie jonge mannen: de jongste was nog geen 20, de oudste 33. En plots wachtte daar de kogel. En uiteraard kenden de verzetsstrijders in onze dorpen elkaar, waardoor men nadat de drie jonge verzetsstrijders vermoord werden veel voorzichter moest zijn.
Zo liet het weerstandsgezin Felix Polleunis en Irma Quinten uit Bunsbeek sinds 1942 bij hen thuis in het Langveld 12 Russen onderduiken. Want ook twee van deze Russen werden samen met de 3 weerstanders uit Glabbeek opgepakt.
En ook veldwachter Louis Degeest en Calixte Vandevelde waren actief in dezelfde verzetsgroep in ons dorp en ook zij werden verraden en opgepakt maar konden ontsnappen. Later werd Louis alsnog opgepakt en was hij tot de bevrijding op 6 september 1944 een politieke gevangene. Op dezelfde dag van de tweede razzia in Meensel-Kiezegem werd ook Jonkheer Emmanuel de l’Escaille de Lier als jonge verzetsstrijder opgepakt op het kasteel van Attenrode op 11 augustus 1944 door de Duitse Gestapo en gedeporteerd naar Schkotau in Westfalen (Duitsland) en moest er dwangarbeid verrichten. Hij overleefde de oorlog en werd er door de geallieerden bevrijd op 14 april 1945 en stierf op 99 jarige leeftijd. En ook dorpsgenoot Albert Tweepenninckx maakte tijdens de oorlogsjaren als weerstander deel uit van de Nationale Koninklijke Beweging (NKB). Albert was bij het uitbreken van WO II nog maar pas 18 jaar en leefde tijdens de oorlogsjaren lang ondergedoken. In 2022 werd hij 100 jaar, maar stierf kort na zijn verjaardag, hij was tot dan jarenlang de oudste nog levende verzetsstrijder uit ons dorp.
Vandaag, tachtig jaar later, leven wij in vrede — iets wat voor velen vanzelfsprekend lijkt, maar dat nooit mag zijn. Want vergeet nooit, de vrijheid waarin wij vandaag leven, reizen en dromen, is gebouwd op het offer van wie toen durfde NEE te zeggen.
Dames en heren,
Nu de overlevers van de Tweede Wereldoorlog stilaan minder talrijk worden, zullen de verhalen ook steeds minder verteld worden. Het risico bestaat dat de komende generaties, steeds minder zullen weten over deze donkere episode uit onze geschiedenis. Daarom vinden wij als gemeentebestuur herdenkingsinitiatieven zoals vandaag ook zo belangrijk. Het helpt mee de herinnering levend te houden, de herinnering aan de gruwel die zich heeft afgespeeld in ons eigen dorp, nog maar 80 jaar geleden.
In De Panne werd gisteren een onbekende Belgische soldaat die 110 jaar geleden sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog naar zijn laatste rustplaats gebracht. Het lichaam van de soldaat werd vorig jaar toevallig teruggevonden tijdens graafwerken langs de oevers van de IJzer in Diksmuide. In het begin stond hij op een lijst van 500 vermisten. Dankzij het uniform, kon men het aantal mogelijke slachtoffers terugbrengen tot 83. En dankzij zijn ring bleven er nog 21 mogelijke namen over. En op basis van leeftijd en lichaamsbouw bleven er uiteindelijk 4 mogelijke namen over: Omer Boone, Auguste Lutaine, Robert Pertry of Hector Meulemeester. Om echt zeker te zijn, was DNA-onderzoek nodig. Maar enkel van Hector Meulemeester waren er nog afstammelingen die DNA konden aanleveren, wat geen match opleverde. We weten dus enkel dat deze onbekende soldaat Omer Boone, Auguste Lutaine of Robert Pertry is en dat geen van deze drie nog rechtstreekse familie heeft. Dit verhaal lijkt sterk op ons verhaal van de Lancaster NN775 waarbij we de drie resterende bemanningsleden die in een weide in de Pamelenstraat achtergebleven waren in 2016 hebben kunnen bergen. En zo ook hen na 72 jaar een laatste waardige rustplaats hebben kunnen geven in het collectief graf waar ook al de andere bemanningsleden begraven lagen. Wij konden hen nog wel identificeren en hierdoor hun familieleden een antwoord geven op de vele vragen die voor hen 72 jaar onbeantwoord waren gebleven. Verhalen zoals de Lancaster NN775 en de onbekende soldaat die gisteren begraven werd zijn niet alleen enorm diepmenselijke projecten, maar maken de geschiedenis veel tastbaarder. Wij als huidige generaties gemeentebestuurders die de oorlog niet meemaakten hebben namelijk als taak er net veel over te praten, niet alleen om hiermee te helpen de pijn weg te nemen bij onze ouders, grootouders en overgrootouders die het meemaakten. Maar vooral om onze kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen de pijn van een oorlog te besparen.
Als we één les uit de verhalen van mensen die getroffen werden door het oorlogsleed moeten onthouden, dan is het dat een gesloten wereldbeeld de voedingsbodem was voor collectieve waan, en dat dit gesloten wereldbeeld de legitimatie was voor ondenkbare misdaden. Vele slachtoffers uit onze gemeente hebben tijdens WO I en II tot het uiterste moeten ervaren wat het betekent als deze rechten je ontnomen worden.
Ik dank u!
Peter Reekmans
Burgemeester
11 november 2025
