Geachte heer vertegenwoordiger van defensie,
Geachte heer hoofdcommissaris,
Collega’s uit de gemeenteraad,
Eerwaarde heer priester,
Waarde familieleden van oorlogsslachtoffers,
Geachte dames en heren,
Beste dorpsgenoten,
Daarnet deden we traditioneel de bloemenhuldes aan alle oorlogsmonumenten in de deelgemeenten. In de loop van september werden deze oorlogsmonumenten nog grondig gereinigd dankzij provinciale erfgoedsubsidies. Respect voor ons ons lokaal oorlogserfgoed gaat in deze gemeente ook al enkele jaren veel verder dan enkel deze jaarlijkse 11 novemberherdenking. Op 19 oktober hebben we in aanwezigheid van familieleden aan de laatste woonplaats van enkele oorlogsslachtoffers samen met de kunstenaar Gunter Demnig 11 Stolpersteinen geplaatst. En sinds het Allerheiligenweekend staan er op de 6 kerkhoven in ons dorp herdenkingsmuren met de namen van alle oorlogsslachtoffers van soldaten, weerstanders tot burgers. Ook dit is alweer een uniek herdenkingsproject waarin deze gemeente een voorloper is.
Zo was Glabbeek ook al in 2013 één van de eerste Vlaamse gemeenten die in zijn kerkhovenreglement de volledige bescherming verankerd heeft van alle graven die er nog waren van oorlogsslachtoffers. Want voor 2013 verdwenen er onder het beleid van de vorige gemeentebesturen spijtig genoeg enorm veel oorlogsgraven. Dat is de reden dat we op elk kerkhof nu een herdenkingsmuur hebben geplaatst met de namen van alle soldaten, burgers en weerstanders. Met een QR-code kan de bezoeker van het kerkhof meer te weten komen over alle oorlogsslachtoffers van WO I en WO II. Door dit initiatief waarvoor we intens samen gewerkt hebben met de Heemkundige Kring zorgen we ervoor dat alle oorlogserfgoed dat verloren ging nu toch verder kan leven bij de toekomstige generaties.
In totaal waren er in Glabbeek op de 6 kerkhoven maar liefst 447 oorlogsgraven, maar voor 2013 zijn er spijtig genoeg 382 graven verdwenen, waardoor er vandaag nog maar 65 oorlogsgraven meer overgebleven zijn die verspreid liggen over de 6 kerkhoven. Ook de namen van 114 oorlogsslachtoffers die elders begraven werden, maar een band hadden met ons dorp of soldaten die sneuvelden in ons dorp staan allemaal vermeld op de herdenkingsmuren.
De huidige generaties +50’ers zijn trouwens de laatste die de verhalen nog hoorden van hun ouders of (over)grootouders. Als wij dit nu niet hadden gearchiveerd dan zouden in de toekomst heel wat namen van oorlogsslachtoffers en hun verhalen in de in de vergetelheid terecht zijn gekomen.
Dames en heren,
In mijn herdenkingsrede op 11 november breng ik altijd enkele nieuwe en vaak onbekendere oorlogsverhalen uit WO I en WO II van inwoners uit ons dorp.
Zo staan er op de herdenkingsmuren van Bunsbeek, Kapellen en Attenrode-Wever de namen van 123 weggevoerden tijdens WO I. Uit een verslag voor de kardinaal vermeldt pastoor Seghers van Bunsbeek dat op 20 november 1916 alle mannen jonger dan 55 jaar zich met pak en zak moesten aanmelden in de kazerne van Tienen. Daaruit werden degenen gekozen die naar Duitsland moesten gaan om er te werken, meestal in het kamp van Meschede. Het ging over 11 burgers uit Bunsbeek, 49 uit Attenrode-Wever en 63 uit Kapellen.
Na een aantal maanden keerden de meesten in 1917 terug, maar ze waren na een jaar dwangarbeid wel getekend voor de rest van hun leven en sommigen waren erna zelfs niet meer in staat om te werken. In de naoorlogse verhoren in 1919 voor Felix De Neef, de vrederechter van het kanton werden heel wat verhalen genoteerd over de slechte levensomstandigheden en het harde regime.
Maar liefst 1 op de 3 gezinnen in ons dorp werden getroffen door de twee oorlogen en soms waren er meerdere leden van één familie die het oorlogsleed aan de lijve mochten ondervinden. Zo kreeg ik recent het verhaal van drie soldaten uit één familie van de kinderen van de oud-gemeentesecretaris van Attenrode-Wever Georgius Collaerts. Zowel hun vader Georgius als hun oom René Wuestenberghs hebben gevochten tijdens WO II en ook hun grootvader Triphon Collaerts vocht in de Eerste Wereldoorlog. Hij was bij de gevechten aan de IJzer gewond geraakt en liep hierbij een blijvend fysiek letsel op.
René Wuestenbergs, heeft gevochten in de Tweede Wereldoorlog en zat er bij de 15de Artillerie in Tienen. En Georgius COLLAERTS, begon in 1938 aan zijn legerdienst en hij diende tijdens de 18-daagse veldtocht bij het 12de Linie-regiment.
Ook de volgende verhalen brengen mij naar de Tweede Wereldoorlog:
Het verhaal van molenaar Armand Andries uit Stok die om het leven kwam in een concentratiekamp kenden we al omdat zijn naam op het oorlogsmonument in Bunsbeek staat. Tijdens de Tweede Wereldoorlog behoorde Stok namelijk tot de gemeente Bunsbeek, maar sinds de fusie in 1977 is een gedeelte van Stok echter een deelgemeente van Kortenaken. Armand Andries werd geboren op 5 september 1889 en werd opgepakt door de Duitse bezetter nadat hij hulp geboden had aan Russische vluchtelingen en een werkweigeraar onderdak had gegeven.
Hij was een burger en had ook geen rol in het verzet, hij was gewoon een mens die zijn medemens wilde helpen. Op 2 juni 1944 werd hij opgepakt door de Duitse Gestapo samen met de werkweigeraar. Diegene die hem verraden heeft bij de Gestapo kreeg hiervoor 3.400 Bef.
Hij belandde in de kampen en stierf 5 maanden na zijn arrestatie op 55-jarige leeftijd als gevangene nr. 60313 op 11 november 1944 in Harzungen, een werkkamp dat verbonden was aan het concentratiekamp Dora-Mittelbau. Amper 5 maanden later werd op 12 april 1945 dit concentratiekamp door het Amerikaanse leger bevrijd.
Dit verhaal werd opgenomen in het boek Kortenaken Herinnert en ook in het recente jaarboek van de HKG. Het verhaal werd verteld door de zoon Leopold Andries die door Johny Anthoons en Jan Raymaekers geïnterviewd werd in 2013. Vandaag wordt hij herdacht in Kortenaken, maar omdat hij toen een inwoner van Bunsbeek herdenken wij hem ook in ons dorp.
Ook het verhaal van Emma Bruyninckx en Richard Vandepoel en de redding van een Britse piloot was niet echt bekend.
Emma Bruyninckx was ten tijde van de Tweede Wereldoorlog schoolhoofd van de meisjesschool achter de kerk in Glabbeek en haar man Richard Vandepoel was de eigenaar van de Hoenderbond. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hield zij in haar woonst in de meisjesschool een Britse RAF piloot 'William Weare' schuil.
De piloot was de enige overlevende van een vliegtuigcrash en vermomd in de kleding van een pastoor is hij overgebracht naar de pastorie in Glabbeek en vervolgens naar het schoolhuis in de toenmalige meisjesschool achter de kerk. Als ze verwittigd werden dat de Duitsers de woning kwamen doorzoeken werd de piloot verstopt in een ruimte onder de vloer. Emma- en Charles Bruyninckx hebben toen een zeer groot risico genomen..
Op hun grafsteen in Glabbeek werden door de Britse RAF piloot 'William Weare' de plaatjes van 'Royal Air Force' bevestigd. Na de tweede wereldoorlog, zolang William leefde en zijn gezondheid het toeliet, kwam hij elk jaar in België de graven van zijn overleden strijdmakkers bezoeken en kwam hij altijd op bezoek bij Emma Bruyninckx. Emma Bruyninckx was geen verzetsstrijdster maar ze redde wel het leven van een Britse Piloot.
In het laatste jaarboek van de HKG staat het verhaal van de 40-jarige zuster Eugenie Maria Dobbeni die afkomstig was uit Kapellen. Zij was kloosterzuster in het klooster en de school van de zusters Annonciaden in het Antwerpse Berchem. Op 17 november 1944 sloeg om 11.22 uur een V2-raket in op haar klooster in Berchem, waarbij in totaal 32 mensen omkwamen, onder wie 30 zusters, waaronder ook zuster Eugenie Dobbeni. De raket viel neer op de keuken, in het hart van het gebouw. De ravage is enorm. Niet alleen het klooster, ook een groot deel van de school wordt verwoest. In totaal raken 230 gebouwen en huizen in de omgeving beschadigd.
Zo leerden we onlangs ook de details kennen van een roofoverval op een hoeve in Zuurbemde. Op 27 december 1943 waren de broers Remi en Jules Simonet vier runderen gaan verkopen en ze hadden hierdoor een grote som geld in huis. De familie Simonet had een grote boerderij in de Bergstraat in Zuurbemde. Het was uiteraard geen toeval dat ze die dag op hun boerderij werden overvallen door gewapende dieven die overduidelijk op de hoogte waren van hun runderenverkoop. In de achterkeuken van de boerderij werd Jules zwaar toegetakeld met een geweerkolf en Remi die zich zwaar verzette werd neergeschoten in zijn buik.
Op 28 december 1943 overleed de 60-jarige Remi aan zijn zware verwondingen in de Heilig Hartkliniek in Tienen. De daders die afkomstig waren uit de regio Ans en Perwez werden later in een arrest van 12 februari 1945 bij verstek in Luik veroordeeld voor diefstal en roofmoord. Ze hadden ook overvallen in Tienen, Oplinter, Ransberg, Meensel en Wersbeek op hun palmares.
Onze regio werd geteisterd door roversbenden uit het Luikse, door een bepaling van het Duitse Kriegsgerecht dat zulke misdrijven terug had overgedragen aan het Belgisch gerecht. Men dacht een soort straffeloosheid te hanteren, onder het idee dat het Belgische gerecht geen zware straffen zou uitvoeren tegen patriotten en landgenoten. Helaas deden ook leden van het verzet (Onafhankelijkheidfront) hier aan mee. Een oorlog heeft naast het leed dat de vijand veroorzaakt, ook vaak nog andere minder fraaie kantjes waarbij er ook landgenoten zijn die van de situatie misbruik gemaakt hebben om rekeningen ter vereffenen of op dievenpad te gaan.
Wij zijn vandaag de laatste generaties die al deze oorlogsverhalen hebben kunnen archiveren voor de toekomst, zodat ook onze kinderen en kleinkinderen deze dorpsgeschiedenis zullen blijven kennen. Want laten we niet vergeten dat tijdens WO I en WO II maar liefst één derde van onze families op één of andere manier in contact kwam met het oorlogsleed. Er waren tijdens WO I en WO II in totaal 561 oorlogsslachtoffers in onze dorpen van burgers, soldaten tot weerstanders.
Zij hebben gestreden voor de vrijheden die wij vandaag met zijn allen kennen. Vandaag herdenken we hun offers.
Ik dank u.
Burgemeester Peter Reekmans
11 november 2026
